routeversneller Gasvrij

Adaptieve Routeversneller aardgasvrije wijken

Publieke samenvatting

Aanleiding
De transitie naar aardgasvrije wijken moet naar een tempo van 8 buurten per week om de doelstelling aardgasvrij 2050 te halen . De ruimtelijke en maatschappelijke inpassing, alsmede de financiering zijn uitdagingen die meerdere partijen gezamenlijk moeten aangaan.

De vraag is “Hoe komen we tot een acceptabele, realiseerbare en betaalbare versnelling naar aardgasvrije wijken, houden we ruimte voor nieuwe technologische- en beleidsontwikkelingen en voor onzekerheden in planningen en reacties van bijv. bewoners?”. Deze transitie is een opgave die sterk verbonden is met andere opgaven in de stad, zoals leefbaarheid en klimaatadaptatie. Dit maakt het complexer, maar het biedt ook kansen voor synergie. Versnelling, meervoudigheid en flexibiliteit zijn belangrijke voorwaarden voor het behalen van de doelstelling 2050. Daarom ontwikkelen TNO en Blueconomy de adaptieve investeringsversneller aardgasvrije wijken (ADAPTIVA): een methode om gezamenlijk, vanuit de opgaven van ‘hun’ wijk, keuzes te maken voor de best passende aardgasvrije energievoorziening en bijbehorende investeringen.

Rotterdam Overschie fungeert als praktijkcasus voor dit project.


Doelstelling
Het project kent twee doelen:
- methode (ADAPTIVA 1.0) ontwikkelen waarmee gemeenten en hun partners samen in relatief korte tijd – ca. 6 maanden – een adaptieve investeringsversneller kunnen maken voor het realiseren van aardgasvrije wijken.
- deze methode toetsen in een concrete casus, namelijk Overschie Aardgasvrij.

Hoe eerder een gezamenlijk investeringsplan gereed is, des te eerder kan de realisatie van een aardgasvrije wijk starten. ADAPTIVA brengt alle relevante actoren bij elkaar, zodat alle actuele plannen steeds bekend zijn en tijdig kunnen worden bijgesteld. De methode maakt gebruik van up-to-date (big) data en de beste (reken)modellen. ADAPTIVA biedt tevens de flexibiliteit om in te spelen op snelle technologische veranderingen, beleidsontwikkelingen, en op andere praktijkervaringen in andere wijken. In tegenstelling tot bijv. het opstellen van warmteplannen, maakt ADAPTIVA een analyse van zowel technische, ruimtelijke, financiële, juridisch-organisatorische en sociaaleconomische aspecten van aardgasvrije wijken. Bovendien worden slimme combinaties van investeringsopties in kaart gebracht. De methode versnelt de collectieve besluitvorming over investeringsplannen.


Korte omschrijving
In WP1 maken gemeente Rotterdam en TNO een inventarisatie en analyse van de maatschappelijke opgaven in de wijk Overschie. Denk aan vervangingsopgaven voor riool en energie-infrastructuur, herinrichting van de openbare ruimte, leefbaarheid en (energie)armoede. WP2 (Verdienmodelleren) en WP3 (Werkplaats aardgasvrije wijken) gebruiken de gebiedsanalyse als input. Verdien+Model+Leren bestaat uit 6 bouwstenen en is ontwikkeld door Blueconomy voor het ruimtelijke domein. Het wordt nu toegepast op de energietransitie. Dit leidt tot varianten voor investeringsmogelijkheden, kostenramingen en verschilanalyses. De werkplaats aardgasvrije wijken verbindt alle relevante actoren uit de wijk en maakt (big) data en de beste (reken)modellen beschikbaar voor collectieve besluitvorming. TNO organiseert een co-creatief proces waarin actoren gezamenlijk ambities vaststellen, energiesysteemopties verkennen en waarderen, en afstemmen over planningen en investeringen. De interactie tussen verdienmodelleren en de werkplaats leiden in WP4 (Ontwikkelen en opleveren Adaptieve Investeringsversneller) tot de adaptieve investeringsversneller, door Blueconomy en TNO uitgewerkt in twee eindproducten.

Resultaat
Dit project levert twee eindproducten op: 1. De generieke methode adaptieve investeringsversneller aardgasvrije wijken (ADAPTIVA) 1.0; 2. De adaptieve investeringsversneller voor Overschie Aardgasvrij in 2030. Ad 1. De bouwstenen van methode ADAPTIVA zijn: Verdienmodelleren - een beproefde planmatige aanpak om aan de hand van zes bouwstenen te komen tot een (gemeenschappelijk) financieringsplaatje voor de ontwikkeling van een aardgasvrije wijk op de korte termijn (5-10 jaar) met doorkijk naar de lange termijn. Werkplaats Aardgasvrije Wijken - een omgeving waarin de actoren die samen moeten beslissen over investeren in de toekomstige energievoorziening van hun wijk, gebruik maken van de best beschikbare data en rekenmodellen. In enkele sessies wordt inzichtelijk gemaakt wat de impact is van keuzes op ruimtelijk, technisch, maatschappelijk en financieel vlak. Dit leidt tot een robuuste en adaptieve investeringsstrategie en een versnelling van de energietransitie in ‘hun wijk’. Ad 2. ADAPATIVA wordt ontwikkeld aan de hand van de casus Overschie. Halverwege dit project kunnen de gemeente en haar partners de adaptieve investeringsversneller inzetten voor Overschie Aardgasvrij